تفاوت قهوه عربیکا و روبوستا؛ کدام بهتر است؟

قهوه یکی از پرماجرا‌ترین نوشیدنی‌های جهان است که مسیر طولانی و شگفت‌انگیزی را از مزارع آفریقا تا سراسر دنیا طی کرده است. داستان قهوه به اتیوپی بازمی‌گردد؛ جایی که بنا بر افسانه‌ای مشهور، چوپانی به نام کالدی متوجه شد بزهایش پس از خوردن میوه‌های درختی ناشناخته پرانرژی و سرزنده می‌شوند. او این موضوع را با صومعه‌ای در نزدیکی محل زندگی‌اش در میان گذاشت و راهبان با جوشاندن این دانه‌ها، نوشیدنی‌ای ساختند که به آن‌ها کمک می‌کرد شب‌ها در عبادت بیدار بمانند. این آغاز راه قهوه بود، نوشیدنی‌ای که بعدها مرزها را درنوردید و به یکی از نمادهای فرهنگ بشری بدل شد.

از اتیوپی، قهوه به یمن راه یافت و در آنجا کشت و مصرف آن رونق گرفت. شهر بندری مُخا در یمن، به دلیل صادرات گسترده قهوه به دیگر نقاط جهان، نامش با این نوشیدنی گره خورد. در همین دوران بود که قهوه در جهان اسلام رواج یافت و قهوه‌خانه‌ها در مکه، قاهره و سپس استانبول به سرعت رشد کردند. این مکان‌ها فقط جایی برای نوشیدن قهوه نبودند؛ بلکه به محافل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی تبدیل شدند. بسیاری از تصمیم‌های مهم و گفتگوهای تاریخی در همین قهوه‌خانه‌ها شکل می‌گرفت.

ورود قهوه به اروپا نیز داستانی جالب دارد. نخست در ونیز، تاجران ایتالیایی دانه‌های قهوه را از عثمانی وارد کردند و به تدریج این نوشیدنی به فرانسه، انگلستان و دیگر کشورهای اروپایی راه یافت. در ابتدا مخالفت‌هایی از سوی برخی مذهبیون با قهوه وجود داشت و حتی آن را «نوشیدنی شیطان» می‌نامیدند. اما محبوبیت آن چنان گسترده شد که پاپ کلمنت هشتم شخصاً آن را امتحان کرد و پس از تأیید طعمش، قهوه رسماً جایگاه خود را در اروپا تثبیت کرد. به زودی قهوه‌خانه‌های لندن، پاریس و وین به مراکز مهم تبادل افکار و شکل‌گیری جنبش‌های فکری و هنری تبدیل شدند.

اما قهوه چه زمانی به ایران رسید؟ بر اساس منابع تاریخی، ورود قهوه به ایران در دوره صفویه اتفاق افتاد. در قرن شانزدهم میلادی، زمانی که ایران ارتباط گسترده‌ای با امپراتوری عثمانی و سرزمین‌های عربی داشت، قهوه از راه تجارت و سفرهای بازرگانان وارد ایران شد. نخستین قهوه‌خانه‌ها در زمان شاه عباس صفوی در اصفهان و سپس در دیگر شهرها برپا شدند. این قهوه‌خانه‌ها محلی برای گردهمایی مردم، گفتگوهای سیاسی، شنیدن موسیقی و دیدن نمایش‌های سنتی مانند نقالی بودند. در واقع، قهوه‌خانه‌های ایرانی تنها محلی برای نوشیدن قهوه نبودند بلکه به بخشی از فرهنگ اجتماعی آن زمان تبدیل شدند.

قهوه در ایران صفوی به سرعت محبوب شد، اما دوامش طولانی نبود. با گسترش تجارت چای از طریق کمپانی هند شرقی و ارزان‌تر بودن آن نسبت به قهوه، به مرور چای جایگزین قهوه شد. چای به تدریج به نوشیدنی اصلی ایرانیان بدل شد، به طوری که در دوره قاجار و به‌ویژه با تلاش‌های میرزا محمدکاظم‌خان چایکار در گیلان، کشت و مصرف چای در ایران گسترش یافت و قهوه کم‌رنگ‌تر شد. با این حال، قهوه‌خانه‌ها همچنان به عنوان مکان‌های اجتماعی باقی ماندند، هرچند نوشیدنی اصلی آن‌ها از قهوه به چای تغییر پیدا کرد.

امروزه قهوه دوباره جایگاه تازه‌ای در ایران یافته است. با گسترش فرهنگ جهانی قهوه و افزایش کافی‌شاپ‌ها در شهرهای بزرگ، نسل جوان ایرانی بار دیگر به این نوشیدنی روی آورده است. قهوه اکنون بخشی از سبک زندگی مدرن شده و هرچند هیچ‌گاه جای چای را به طور کامل نخواهد گرفت، اما به عنوان انتخابی متفاوت و خاص جای خود را در میان مردم باز کرده است.

تاریخچه قهوه نشان می‌دهد که این نوشیدنی تنها یک مایع انرژی‌بخش نیست؛ بلکه حامل فرهنگ، تاریخ و سبک زندگی مردمان مختلف است. ورود آن به ایران نیز بخشی از همین مسیر جهانی است که داستانی جذاب از تغییرات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را روایت می‌کند.